21 Mart gecesi, Çerkes (Adige) takviminde Yeni Yıl başlar. Astronomik çalışmalara göre, gün uzunluğunun gece uzunluğuna eşit olduğu ilkbahar ekinoksu ("Ghere chire shizekhech") ile ilişkilidir. Bu andan itibaren gün uzamaya başlar ve doğanın yeni döngüsü - Yeni Yıl - başlar.
Eski zamanlarda Yeni Yıl, gökyüzündeki takımyıldızların ("Çok Yıldızlar") ve Vaghabe'nin ("Vaghabe chim qikhechigh") görünümüne ve güneşin doğuş noktasına bakılarak kutlanırdı. Bunun için özel megalitik yapılar inşa edilmiştir. Bu gün Çerkes geleneğine göre kutlanır.
On yıldan uzun bir süredir bu gün, Çerkes dünyasında, Çerkes anavatanı olan Adıge Cumhuriyeti, Karaçay-Çerkesya Cumhuriyeti, Kabardino-Balkarya Cumhuriyeti ve Karadeniz kıyısındaki Şapsug bölgesinde kutlanmaktadır. Çerkes diasporasında ise Türkiye, Suriye, Ürdün, İsrail, Avrupa ülkeleri, Amerika ülkeleri ve diğer ülkelerde de kutlanmaktadır.
Bu günde, Çerkes geleneklerine göre, Çerkesler Çerkes halkı ve tüm dünya halkları için barış dilemek üzere Tanrı'ya dua ederler.
Aşağıda, Çerkes dilinde bu güne ait dualardan biri yer almaktadır. Ayrıca, Adıge Cumhuriyeti'ndeki Çerkes aktivistler tarafından hazırlanan bir video da bulunmaktadır.
Адыгэ илъэсыкIэ мафэм фэгъэхьыгъэ тхьалъэIу
Дунэешхор зылэжьыгъэу,
ЩымыIэр къэзыгъэхъоу
Къэхъурэр зэлъэIоу, шIогъабэ зытэу,
Ытырэм кIэмышъугъужьырэ
Ти Тхьэшхо лъапIэ
Илъэсэу къихьэрэм ехъулIэу
Адыгэ лъэпкъым пае телъэIу.
Тыдрэ чIыпIи щыпсэурэ адыгэхэм
Насыпыр къытэбэкIэу, узи бзаджи къытщаухьэу,
Тызэрыс хэгъэгумэ пый къафыкъомыкIэу,
Пый къыкъокIыгъэми тинасып текIоу,
ТыздэщыIэм огъуи гъабли зауи къынэмысэу,
Уаимэхэр IэкIыб тфэхъухэу,
Игъуаджи екIагъи къытхэмыкIэу,
ШIугъэм фэтыузэнкIэу,
Мамыр щыIэкIэ тхъагъо
ИлъэсыкIэм Тхьам зэкIэхэми къытфехь.
Тинасып дахэу, тигугъэхэр лъагэхэу,
Тиакъыл щэрыоу, тигъашIэ кIыхьэу,
ТицIыфышъхьэ бэгъо зэпытэу,
ТызыкIэхъопсырэр тIэмычIэ къихьэу,
ТызэрэIыгъэу, тызэрэлъытэу,
Тинахьыжъхэр дгъашIохэу, дгъэгушхохэу,
Яжьау бэрэ Тхьам тшъхьащегъэт.
Тисабыйхэр IорышIэхэу, пIугъошIу-лэжьыгъошIу,
Тхьам тфешIых.
ТиIэгухэр ренэу хъяр кIуапIэхэу,
ЛIышIу епсыхыпIэхэу,
Тищагумэ псэуалъэр адизэу,
Тиунэхэр ордэунэжъхэу,
УнэпIэ мафэхэу, цужъы укIыпIэхэу,
Къихьэрэмэ къырахьэу, икIырэмэ къыранэу,
ТигушIуагъуи тигъомыли зэпымычхэу,
Тхьам зэкIэ адыгэхэм илъэсыкIэм щыIэкIэшIу къытет.
Тиунагъомэ ацIэкIэ тылъаIомэ,
Хыкъумым фэдэу изыр тигъэщэу,
ПцIэпцIэжъэу зэгочырэр тишъуатэу,
ТиконычIэ изытхъырэр лэжьыгъэшIоу,
Лы пщэрхэр тилыкъумэ апизыбзэу,
Тишъэжъыяцэ Iузыгорэр лыжъэу,
Тибжьэматэмэ шъоур адизэу,
Хъун-шхыным илъэс реным Тхьам тыщемыгъакI.
Орэд къэзыIорэр типшъашъэу,
Имызэу гущыIэрэр тинысэу,
Тисабый мыгъэу, гъэр къытхэмыкIэу,
Нэшхъэигъэр тимакIэу,
Тихъярмэ янахьыбэр нысащэу,
Щыгъын кIэракIэхэр тишъуашэу,
Тиуашъо къаргъоу, тичIылъэ шхъуантIэу,
Тимэщи тиIэщи тфэбагъохэу,
Илъэсым тылэжьыщтыр
Тхьам гухэхъо шхыны тфешI.
Лъэгъун-лъэгъун тиIэу,
Гухэлъ дахэкIэ тышэсымэ, тигъогухэр бзэпсхэу,
Типсыхэр щэнджхэу, чыжьэу тынэсэу,
ТызфэкIуагъэр къыддэхъоу,
Къэдгъэзэжьмэ тIэмычIэхэр ушъагъэхэу,
БылымышIу къэтхьэу, къэтхьыгъэр тфэбагъоу,
Тхьам зэкIэхэми илъэс гупсэф къытет.
Тыбзэ IэшIоу, тихабзэ дахэу,
ТицIыф дгъэлъапIэу, тибзылъфыгъэ ухъумагъэу,
Лъэпкъ гъэшIуагъэу, лъэпкъ лъэпытэу,
Лъэпкъ лъытагъэу, мы дунаим тетхэм
АдыгэхэмкIэ Тхьам ащыщ тешIых.
О, Тхьэм ыгъэпсэуных!
IэкIыбым щыIэ адыгэмэ апае тылъаIомэ,
Тихэкужъ къэкIожьмэ зышIоигъохэу
Фэшъхьафырэ къэралыгъомэ
ЕгъэзыгъэкIэ арысы хъугъэмэ,
ЩыIэкIэ амал къяптэу,
Ятэжъ янэжъхэр зыщапIугъэхэм
Псауныгъэ яIэу, насыпышIохэу,
КъепщэлIэжьынхэу тыкъыолъэIу.
Адыгэм, адыгэу тыдэкIи щыIэм
Насыпыр къытэбэкIэу,
Тинамыс дахэу, тигугъэхэр лъагэхэу,
Тиакъыл щэрыоу, тигъашIэ кIыхьэу,
ГумэкIи гукIаи тимыIэу, узи бзаджи къытщаухьэу,
ЕмыкIу къытэмыхъулIэу,
Зычы-зыпчэгъоу зэдедгъаштэу,
Тызэрыс хэгъэгумэ тагурыIоу,
Тиунагъохэр зэдэIужьхэу,
ИлъэсыкIэу тызыхахьэрэр
Илъэс гухахъо Тхьэм зэкIэхэми тфешI!
Тэу зэшъхьэгъусэхэу Аслъанрэ Нуриеттрэ атхыгъэ тхьалъэIу.
Comments
Post a Comment